Przez długi czas wysyłałem klientom ofertę z dwoma pakietami: podstawowym i rozszerzonym. Wydawało mi się to uczciwe i przejrzyste. Problem w tym, że prawie wszyscy wybierali tańszą opcję, a rozszerzony pakiet – ten, w który włożyłem najwięcej pracy i który dawał klientowi najwięcej wartości – leżał odłogiem.
Dopiero kiedy dodałem do oferty trzecią pozycję, coś się zmieniło. Co ciekawe, tej trzeciej opcji prawie nikt nie kupował. I dokładnie o to chodziło.
To, co wtedy nieświadomie zastosowałem, ma swoją nazwę: efekt wabika. W tym artykule pokażę ci, na czym polega, dlaczego działa na nas wszystkich i jak możesz go wykorzystać w swojej ofercie – bez kombinowania i bez naciągania klienta.

Czym jest efekt wabika
Efekt wabika (ang. decoy effect) to zjawisko, w którym dodanie trzeciej, celowo mniej atrakcyjnej opcji zmienia to, jak oceniamy dwie pozostałe. Wabik nie jest po to, żeby go kupować. Jest po to, żeby inna opcja nagle wydała się oczywistym wyborem.
Najprościej zobaczyć to w kinie. Mały popcorn kosztuje 12 zł, średni 22 zł, a duży 24 zł. Ktoś, kto przyszedł po mały, nagle myśli: „Za dwa złote więcej mam prawie wiadro? Biorę duży”. Średni popcorn prawie się nie sprzedaje, ale bez niego duży nie wyglądałby na tak dobrą okazję.
Klasyczny przykład opisał Dan Ariely w książce Potęga irracjonalności („Predictably Irrational”). Tygodnik The Economist oferował kiedyś trzy rodzaje prenumeraty:

Ariely sprawdził tę ofertę na grupie studentów. Wersji samej drukowanej nie wybrał nikt, a aż 84% zdecydowało się na pakiet druk + online. Kiedy jednak usunął „bezsensowną” opcję drukowaną, proporcje się odwróciły: 68% wybrało najtańszą wersję online, a pakiet tylko 32%.
Jedna pozycja, której nikt nie kupił, zmieniła decyzje większości osób.
Dlaczego to działa
Nasz mózg nie ocenia wartości w próżni. Nie wiemy, ile „powinien” kosztować logotyp, strona internetowa czy prenumerata. Wiemy za to doskonale, co jest droższe, co tańsze i co wygląda na lepszy interes. Dlatego zamiast liczyć, porównujemy.
Wabik daje nam bardzo łatwe porównanie. Jest podobny do opcji, którą chcemy wypromować, ale wyraźnie od niej gorszy – w żargonie mówi się, że jest przez nią zdominowany. Gdy widzimy, że za tę samą (lub prawie tę samą) cenę dostajemy więcej, decyzja przestaje być trudna. A ludzie bardzo lubią decyzje, które łatwo sobie uzasadnić.
Do tego dochodzi zwykła niechęć do straty. Wybierając tańszą opcję, klient czuje, że coś „zostawia na stole”. Nikt nie chce być osobą, która przepłaciła za gorszy pakiet albo nie skorzystała z okazji.
Efekt wabika w ofercie designera
Wróćmy do mojej oferty z początku. Projektowałem wtedy głównie identyfikacje wizualne i miałem dwa pakiety:
- Start za 2500 zł – logo, paleta kolorów, podstawowe pliki,
- Marka za 5900 zł – logo, kolory, typografia, brand book i szablony social media.
Klient patrzył na to i widział jedno: różnicę 3400 zł. Nie miał punktu odniesienia, który pokazałby mu, że pakiet Marka to dobry interes. Więc brał Start i wracał po trzech miesiącach z prośbą o „jeszcze szybko kilka grafik na Instagrama”.
Po zmianie oferta wyglądała tak:

Logo Pro to właśnie wabik. Jest tylko o 500 zł tańszy od pakietu Marka, a daje wyraźnie mniej. Klient, który go zobaczy, zaczyna liczyć inaczej: przestaje porównywać 2500 z 5900, a zaczyna porównywać 5400 z 5900. I wtedy dopłata do pełnego pakietu wydaje się drobiazgiem.
U mnie po tej zmianie większość osób, które wcześniej brały Start, zaczęła wybierać Markę. A ja przestałem dorabiać „szybkie grafiki” po kosztach, bo były już w projekcie od początku.
Jak zbudować wabika krok po kroku
- Zacznij od pakietu, który chcesz sprzedawać. Nie od wabika. Najpierw zdecyduj, która opcja jest najlepsza dla klienta i najbardziej opłacalna dla ciebie. Zwykle to ta, która realnie rozwiązuje jego problem, a nie tylko go łata.
- Zbuduj wabika jako „prawie to samo”. Powinien być podobny do pakietu docelowego, ale wyraźnie gorszy w jednym lub dwóch punktach, które klient od razu zauważy. Brak szablonów social media, mniej rund poprawek, krótszy brand book.
- Ustaw cenę blisko celu. Różnica między wabikiem a pakietem docelowym ma być na tyle mała, żeby dopłata wydawała się oczywista. Jeśli wabik będzie dużo tańszy, sam stanie się atrakcyjnym wyborem i efekt się rozsypie.
- Pokaż to czytelnie. Wabik działa tylko wtedy, gdy klient widzi porównanie. Trzy kolumny obok siebie, te same punkty w tej samej kolejności, wyróżniony pakiet docelowy. Jako designer masz tu przewagę – dobrze zaprojektowana tabela cenowa robi połowę roboty.
- Sprawdź, co się dzieje. Po kilku ofertach zobacz, które pakiety wybierają klienci. Jeśli wabik zaczyna się sprzedawać, jest za dobry albo za tani.
Jeszcze jedna rzecz z praktyki: nie przesadzaj z liczbą opcji. Trzy pakiety to zwykle optimum. Przy pięciu klient zaczyna się gubić i odkłada decyzję na później, a to najgorsze, co może się stać z twoją ofertą.
Gdzie kończy się psychologia, a zaczyna manipulacja
To pytanie zadałem sobie, zanim wprowadziłem pierwszego wabika. Odpowiedź jest prostsza, niż się wydaje: wszystko zależy od tego, co sprzedajesz.
Jeśli pakiet docelowy naprawdę daje klientowi więcej wartości – spójną markę zamiast samego logo, gotowe materiały zamiast późniejszego dorabiania – to wabik po prostu pomaga mu to zauważyć. Wabik musi być też prawdziwą opcją. Jeśli ktoś go wybierze, robisz dokładnie to, co było w ofercie, bez fochów i bez „mniejszego zaangażowania”.
Granicę przekraczasz wtedy, gdy wpychasz klientowi coś, czego nie potrzebuje. Lokalny fryzjer, który chce wizytówkę i logo na szyld, nie potrzebuje 40-stronicowego brand booka. Wtedy żaden wabik nie zrobi z ciebie dobrego partnera, najwyżej kogoś, kto sprzedał za dużo. A taki klient raczej nie wróci i nikomu cię nie poleci.
Na koniec
Efekt wabika to nie sztuczka, tylko sposób na to, żeby klient łatwiej zobaczył wartość twojej pracy. Ludzie nie wiedzą, ile powinien kosztować dobry projekt, ale świetnie wiedzą, kiedy coś wygląda na mądry wybór. Twoim zadaniem jest tak ułożyć ofertę, żeby ten mądry wybór był też najlepszy dla projektu.
Spróbuj przy najbliższej wycenie. Dodaj trzecią opcję, pokaż ją w czytelnej tabeli i zobacz, co wybiorą klienci.
A jeśli chcesz więcej takich ciekawostek i praktycznej wiedzy ze świata designera, zapisz się poniżej do mojego newslettera.
